Sau khi ly hôn, nghĩa vụ cấp dưỡng cho con là trách nhiệm bắt buộc của cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con. Tuy nhiên, trên thực tế, mức cấp dưỡng đã thỏa thuận hoặc được Tòa án ấn định trước đây có thể không còn phù hợp do điều kiện kinh tế thay đổi, chi phí nuôi con tăng cao hoặc phát sinh hoàn cảnh mới.
Vậy trong trường hợp đó, có thể yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng hay không? Và thủ tục thực hiện như thế nào?
I. CƠ SỞ PHÁP LÝ
Luật Hôn nhân và Gia đình 2014
Theo Điều 116 và Điều 117 của Luật này, mức cấp dưỡng có thể thay đổi khi có lý do chính đáng, căn cứ vào:
1. Thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng;
2. Nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.
Như vậy, pháp luật không “đóng cứng” mức cấp dưỡng đã xác định trước đó, mà cho phép điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi.
II. KHI NÀO CÓ THỂ YÊU CẦU THAY ĐỔI MỨC CẤP DƯỠNG?
1. Khi người cấp dưỡng thay đổi thu nhập
Nếu người có nghĩa vụ cấp dưỡng:
a. Bị mất việc, thu nhập giảm mạnh;
b. Gặp khó khăn nghiêm trọng về tài chính;
c. Hoặc ngược lại, thu nhập tăng đáng kể.
Thì đây là căn cứ để yêu cầu Tòa án xem xét điều chỉnh mức cấp dưỡng cho phù hợp với khả năng thực tế.
Ví dụ: Trước đây thu nhập 15 triệu/tháng và cấp dưỡng 5 triệu/tháng; nay thu nhập tăng lên 40 triệu/tháng, trong khi chi phí học tập của con tăng cao – bên trực tiếp nuôi con có thể yêu cầu tăng mức cấp dưỡng.
2. Khi nhu cầu của con thay đổi
Theo nguyên tắc, mức cấp dưỡng phải bảo đảm nhu cầu thiết yếu của trẻ. Do đó, có thể yêu cầu thay đổi nếu:
a. Con chuyển cấp học, chi phí học tập tăng;
b. Con mắc bệnh cần điều trị dài hạn;
c. Chi phí sinh hoạt tăng cao theo mặt bằng chung.
Tòa án sẽ xem xét cụ thể mức chi tiêu hợp lý, tránh yêu cầu vượt quá nhu cầu thực tế của trẻ.
3. Khi có thỏa thuận mới giữa hai bên
Pháp luật ưu tiên sự tự nguyện thỏa thuận. Nếu hai bên thống nhất được mức cấp dưỡng mới, có thể:
a. Lập văn bản thỏa thuận;
b. Yêu cầu Tòa án công nhận sự thỏa thuận đó (nếu cần bảo đảm tính pháp lý).
Việc thỏa thuận giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế mâu thuẫn phát sinh.
III. THỦ TỤC YÊU CẦU THAY ĐỔI MỨC CẤP DƯỠNG
Nếu không thỏa thuận được, người có quyền yêu cầu có thể:
1. Nộp đơn yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng tại Tòa án đã giải quyết ly hôn trước đây hoặc Tòa án nơi bị đơn cư trú.
2. Chuẩn bị tài liệu chứng minh:
3. Thu nhập hiện tại của các bên;
4. Chi phí nuôi dưỡng thực tế của con;
5. Các chứng cứ chứng minh hoàn cảnh thay đổi.
Tòa án sẽ xem xét toàn diện và ra quyết định điều chỉnh nếu có căn cứ hợp lý.
IV. MỘT SỐ LƯU Ý QUAN TRỌNG
1. Không được tự ý ngừng cấp dưỡng nếu chưa có quyết định của Tòa án;
2. Việc chậm hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng có thể bị cưỡng chế thi hành án;
3. Quyền yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng có thể được thực hiện nhiều lần nếu tiếp tục có sự thay đổi hoàn cảnh.
4. Quan trọng nhất, mọi điều chỉnh đều phải hướng đến bảo đảm lợi ích tốt nhất của con, chứ không phải để gây áp lực hay trả đũa giữa vợ và chồng sau ly hôn.
V. KẾT LUẬN
Mức cấp dưỡng sau ly hôn không phải là con số cố định vĩnh viễn. Khi điều kiện kinh tế của cha mẹ hoặc nhu cầu thực tế của con thay đổi, pháp luật cho phép yêu cầu điều chỉnh để bảo đảm công bằng và phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
Nếu bạn đang cân nhắc tăng hoặc giảm mức cấp dưỡng, việc chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và xây dựng phương án pháp lý rõ ràng sẽ giúp quá trình giải quyết tại Tòa án thuận lợi và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của con.
Luật sư Nguyễn Chí Thiện
